Zabytki
w Czarnogórze

Najpiękniejsze miasta i najważniejsze atrakcje turystyczne Czarnogóry!

Zabytki w Czarnogórze

Niewielka Czarnogóra obfituje w zabytki. Burzliwa historia kraju znalazła tu odbicie w architekturze, urbanistyce i sztuce. Miasta i miasteczka, zarówno te nadmorskie, jak i te położone w głębi kraju, przyciągają plątaniną uliczek, kamiennymi murami i malowniczym położeniem. Liczne kościoły rywalizują tu o uwagę z pałacami, twierdzami i klimatycznymi starówkami. Poznaj ze mną najpiękniejsze miasta, atrakcje i zabytki w Czarnogórze!

Ulcijn – 2000 lat historii

Według historycznych informacji Ulcinj jest jednym z najstarszych miast na wybrzeżu Adriatyku. Podejrzewa się, że miejscowość ma co najmniej dwa tysiące lat. Na tych terenach od wieków spotykały się kultury Zachodu i Orientu, co w Ulcinju jest widoczne na każdym kroku.

Krótka historia miasta

Najstarsze ślady osady pochodzą nawet z V wieku p.n.e., dlatego uważa się, że Ulcinj został założony przez Ilirów – naród posiadający indoeuropejskie korzenie. W czasach wolnego państwa iliryjskiego miasto przechodziło swój „złoty wiek”. Pierwszą, odnotowaną nazwą Ulcinja było Colchinijum. Nazwa pochodziła od starego greckiego plemienia – Colchidiani.

Ulcinjem do 163 roku p.n.e. władało iliryjskie plemię Olciniatas, które później zostało podbite przez Rzymian. Od tego momentu nazwa miejscowości zmienia się na Olcinijum. W czasach Cesarstwa Ulcinj otrzymał prawa miejskie, a nawet specjalne przywileje, dzięki czemu stał się stolicą, czyli tzw. Municipium. Po podziale Imperium Rzymskiego tereny dzisiejszej Czarnogóry oraz samo miasto przeszły pod władzę Wschodniego Cesarstwa, a mieszkańcy przyjęli chrześcijaństwo.

Pod władzą serbską

Ze względu na swoje specyficzne położenie geograficzne (w dużej zatoce) oraz dzięki sprzyjającemu klimatowi Ulcinj wielokrotnie stawał się celem walk różnych mocarstw. To najbardziej na południe wysunięte miasto Czarnogóry wielokrotnie było niszczone i ponownie fortyfikowane przez cesarzy bizantyjskich, Nemanjićów, Wenecjan oraz Turków.

W roku 1183 Ulcinj przeszedł pod serbskie panowanie. Został wtedy jednym z najsilniejszych i najlepiej prosperujących portów na wybrzeżu. W tym okresie na terenie miasta we względnej zgodzie żyli Słowianie, Albańczycy oraz obywatele Bizancjum. Pod koniec XIII wieku na Ulcinj napadli Mongołowie, ale nie udało im się przedostać za mury Starówki. Po upadku Królestwa Serbskiego, w 1405 roku władzę przejęli Wenecjanie, aby w 1571 roku oddać ją Turkom. Porównując z historią innych nadmorskich miast Czarnogóry, Ulcinj i tak późno dostał się pod otomańskie panowanie, bo o prawie 90 lat później niż np. Herceg Novi (1482).

Czasy tureckie

W czasach tureckich miasto zachowało swoją fortyfikację, jednakże otrzymało typowy orientalny wygląd. W niedługim czasie powstały w Ulcinju łaźnie, meczety oraz inne typowe dla islamu budowle. Mimo tych zmian miasto ciągle było ważnym ośrodkiem portowym, z którego wypływały statki w kierunku Lewantu oraz zachodniej części Morza Śródziemnego. Po wypędzeniu Turków z tych terenów, w czasach niepodległej Czarnogóry (1878-1918), w Ulcinju było „zarejestrowanych” aż 107 żaglowców.

Ostoja piratów

Warto również wspomnieć, że miasto było słynną ostoją piratów. Po Wojnie Kandiskiej (1669) ponad 400 piratów z terenów dzisiejszej Tunezji oraz Algierii wybrało Ulcinj jako swoje „gniazdo”. Taką niechlubną tradycją miasto cieszyło się aż do końca XVIII wieku.

Z Ulcinjem związanych jest wiele legend. Nie są to jednak legendy, które odwołują się do czasów założenia miasta. Różnego rodzaju opowieści powstały, właśnie wtedy, kiedy Ulcinj stał się stolicą piratów na terenie Adriatyku. Oczywiście nie zajmowali się oni tylko i wyłącznie rabowaniem statków, ale również handlem niewolnikami. Jedną z najbardziej „znanych” osób, która w takim charakterze przebywała w Ulcinju był słynny hiszpański pisarz Cervantes! Mawia się, że jako więzień został sprzedany na terenie Afryki, a później dziwnym trafem dostał się do Czarnogóry.

Wielu mieszkańców miasta przywołuje jako ciekawostkę turystyczną czasy, kiedy w roku 1878 w Ulcinju żyło ponad 100 czarnoskórych niewolników, którzy zostali sprzedani przez piratów i w ostateczności osiedlili się tutaj na stałe. Natomiast najbardziej znanym piratem, o którym krąży tysiące legend i każdy mieszkaniec Ulcinja „coś” o nim wie, był Lika Ceni. W czasie wolnym podpytajcie się o niego miejscowych…

XIX wiek i II Wojna Światowa

Po prawie 300 latach, decyzją Kongresu Berlińskiego z 1878 roku, Ulcinj znalazł się w nowym państwie Czarnogóry. Mimo tego, że pierwszy król Nikola Petrović Njegosz w czasach swojego panowania przesiedlił tutaj dużą część chrześcijańskiej ludności, większość mieszkańców miasta stanowili muzułmanie.

Ulcinj w dużym stopniu ucierpiał podczas II wojny światowej – okupowany od 1941 roku przez Włochów, a później również przez Niemców, został wyzwolony przez wojska partyzanckie Josipa Broz Tito. W swojej powojennej historii Ulcinj raz jeszcze przeżył ciężkie chwile, kiedy w roku 1979 silne trzęsienie ziemi zniszczyło Starówkę. Ślady są widoczne jeszcze dziś.

Dziś Ulcinj jest jedynym dużym miastem na wybrzeżu Czarnogóry, w którym ciągle miesza się Zachód z Orientem, a w krajobrazie miasta co chwilę figurują minarety. Jest to miejscowość o wielokulturowej i wielowyznaniowej strukturze.

Stary Bar i okolice

Stari Bar to ruiny, które znajdują się około 4 km od miejscowości Bar, u podnóża masywu Rumija (1593 m n.p.m.), oddzielającego wybrzeże od Jeziora Szkoderskiego. Historia Starego Baru do końca XIX wieku jest w większości identyczna jak pozostałej części Czarnogóry. W 1878 roku, podczas ataku Czarnogórców, miasto zniszczył masowy ostrzał artyleryjski. Dodatkowe szkody poczyniła w 1881 roku eksplozja amunicji przechowywanej w katedrze oraz podobny wybuch w romańskim Kościółku św. Mikołaja w 1912 r. Te wydarzenia doprowadziły do tego, że miasto zostało opuszczone.

Zabytki w Starym Barze

Na teren zrujnowanego miasta wchodzi się przez bramę, do której wiedzie stroma ulica 9 Januara. Dalej trasa wiedzie wzdłuż murów, z ciekawą zabudową po drugiej stronie. Spacer w labiryncie uliczek wśród zarośniętych ruin robi niesamowite wrażenie, zwłaszcza na tle monumentalnego masywu górskiego. Zachowały się tu pozostałości ok. 240 domów, pałaców i świątyń. Świetnie zachowana wieża zegarowa pochodzi z czasów tureckich, podobnie jak ruiny wieży prochowej i łaźni. Sporo weneckich budowli z XVI stulecia znajduje się w zachodniej części miasta. Odseparowana od reszty zabudowy cytadela pochodzi z przełomu XV i XVI w. Starsze są tylko pozostałości po Katedrze św. Mikołaja.

Najstarsze drzewo Europy

Dzisiaj niektóre budowle służą jako galerie i studia artystyczne. Na zewnątrz murów, prawie naprzeciwko bramy stoi XVII-wieczny meczet Omerbašića z mauzoleum derwisza Hasana z tego samego okresu. Będąc w Starym Barze warto wejść na górę Rumija (1593 m n.p.m.). To najwyższy szczyt pasma oddzielającego wybrzeże od Jeziora Szkoderskiego, z którego roztacza się wspaniały widok! Tę całodniową wyprawę najlepiej odbyć z miejscowym przewodnikiem. U podnóża góry na której znajduje się właśnie Stary Bar. W tej małej miejscowości rośnie prawdopodobnie najstarsze drzewo Europy – oliwka o obwodzie 10 m. Wiek drzewa szacuje się na ponad 2000 lat! Legenda głosi, że przy oliwce dochodziło do pojednania skłóconych rodzin. Od 1963 r. jest chroniona jako pomnik przyrody.

Čanj i Sutomore – najpiękniejsze plaże

Čanj jest małym turystycznym miastem położonym między Barem i Budvą. Dużą atrakcją są okoliczne plaże. W Čanju jest niewielka Plaża Królowej (Kraljičina plaža), ulubione miejsce wypoczynku królowej Mileny podczas jej pobytów w pałacu Topolica. Nieopodal, również w Čanju znajduje się plaża zwana Perłowy Wybrzeżm (Biserna obala) o długości 1100 m. Obie plaże są piaszczyste, podobnie jak plaża w Sutomore (1300 m). Z kolei niewielka Crvena plaža, w małej zatoczce między Sutomore i Barem, nazwę zawdzięcza barwie kamieni.

Čanj – problem dyplomatyczny

W 1741 roku, w czasie gdy miastem rządzili Wenecjanie, kotorski senat zdecydował o zamknięciu bramy miasta Kotor dla Czarnogórców. Zakaz wstępu do miasta i handel były sporym problemem dla sąsiadujących plemion. To doprowadziło do tego, że niektóre plemiona skierowały eksport do portu Špic, czyli dzisiejszego Čanj, który już wcześniej był wielokrotnie wykorzystywany. Jednakże istniał jeden problem – port ten nie posiadał praw (dokumentów) uprawniających do prowadzenia handlu. “Legalizacja” portu stała się zatem międzynarodowym problemem. Na samym początku nad legalizacją portu Špic (Čanj) pracowała rosyjska dyplomacja. W obawie przed obecnością rosyjskiej floty w regionie, Europa przeciwstawiła się tym działaniom. W XVIII w. zbudowano tu dwa magazyny, które były wykorzystywane do przechowywania żyta i innego typu towarów. Można było pomieścić w nich ładunek z kilku dużych żaglowców pływających po Adriatyku w tamtych czasach. Dzisiaj są to jedyne kamienne budowle, które świadczą o dawnej historii Čanja.

Sutomore – nowoczesne miasteczko z popularną plażą

Sutomore leży nad zatoką Sutomorski zaliv, 10 km na północny-zachód od Baru. Jest to jedna z bardziej popularnych wśród Polaków miejscowości na wybrzeżu czarnogórskim. To nowoczesne miasteczko, które dysponuje dużą plażą (ok. 1300 m długości).

W okolicy warto obejrzeć kilka zabytków, z pięknie położonymi ruinami twierdzy Haj-Nehaj na czele. Kolejny wart uwagi zabytek to Kościół-cerkiew św. Tekli (sv. Tekle; XIII w.), który znajduje się około 1 km na zachód od miasta. Odprawiane są tu nabożeństwa prawosławne i katolickie. Z kolei na cyplu Crni rt, również na zachód od miasta, stoi zabytkowa baszta Boškovicia (Boškovićeva kula).

Romantyczny Petrovac

15 km na południowy wschód od Budvy leży Petrovac (Petrovac na moru). Jest to jedna z najczęściej odwiedzanych miejscowości na wybrzeżu czarnogórskim, w szczególności przez rodziny z dziećmi. Miasto posiada piaszczystą plażę, dużo zieleni (m.in. gaje oliwne) i liczne udogodnienia dla turystów.

Wenecka twierdza (obecnie ekskluzywny bar) na skałach na krańcu zatoki w ogóle nie przypomina fortecy. Warto podejść kamienną ścieżką na tyły okolicznych zabudowań, żeby zobaczyć imponujący klif, o który rozbijają się fale. Najstarsze wzmianki o osadzie pochodzą z XII stulecia, choć wiadomo, że istniała już w czasach rzymskich. W XIV i XV w. zbudowano cerkwie św. Ilije i św. Tomasza, stojące w zachodniej części miasta. Osadnictwo nad samym morzem zaczęło się rozwijać znacznie później – pod koniec XVIII w. Mniej więcej 200 lat wcześniej Wenecjanie zbudowali nad zatoką twierdzę Castel Lastua. Jej nazwa przeniosła się później na całe miasto, które zwano tak do 1919 r. Dzisiaj Petrovac jest jednym z najbardziej popularnych miejsc przede wszystkim wśród osób, które szukają prawdziwego odpoczynku z dala od hałasu. Do atrakcji miasta należą: piaszczysta plaża, dużo zieleni oraz romantyczne restauracje nad samym morzem…

Budva – kurort na półwyspie

Pierwsza historyczna osada na tych terenach istniała już w czasach antycznych. Historycy podejrzewają, że na początku była to wyspa, która później w naturalny sposób – lub przy pomocy człowieka – połączyła się ze stałym lądem, tworząc mały półwysep.

Pod panowaniem Greków

Chociaż Grecy zakładali wiele miast na terenie basenu Morza Śródziemnego, w przypadku dzisiejszego wybrzeża czarnogórskiego mieli utrudnione zadanie – plemię Ilirów zamieszkujące te ziemie nie pozwalało im na to. W takiej sytuacji Grekom udało się jedynie stworzyć pojedyncze „centra wymiany handlowej”, które nazywali emporia. Jednym z nich była właśnie dzisiejsza Budva. 

W okresie VI-V wieku p.n.e. Grecy założyli miasto noszące nazwę Butua. Późniejsze losy dzisiejszej Budvy na długi okres czasu zostaną związane z Imperium Rzymskim, które zaczęło kolonizować Bałkany. Miasto zmieniło nazwę na Butuanum i weszło w skład nowej prowincji – Dalmacji. Poza rdzennymi mieszkańcami Budvy, na te tereny zaczęło napływać wiele innych ludów. Byli to głównie Italikowie, ale również przybysze z Bliskiego Wschodu. Dzięki im zaczął się rozwijać handel i powstało dużo zakładów rzemieślniczych w obrębie Starówki.

Między Wenecją, a Turcją

Kolejny okres w historii Budvy to czasy panowania Bizancjum, pod którego władzę na kilka wieków dostali się również Słowianie przybywający z terenów dzisiejszej Polski. Po stworzeniu pierwszego niezależnego państwa, Budva weszła w skład księstwa Dukli. Od 1181 roku miasto rozwijało się jako port, dzięki przejściu pod wpływy Królestwa Serbskiego, na czele którego stał Stefan Nemanja. Wtedy Budva otrzymała status miasta według dokumentu cara Duszana, tzw. „zakonnika”.

Na przełomie XIV i XV wieku tereny nadmorskie dzisiejszej Czarnogóry stały się miejscem walk dwóch mocarstw, a mianowicie Wenecji i państwa Otomańskiego. Kiedy w ostateczności Królestwo Serbskie upadło w połowie XV wieku, duża część terenów przeszła we władanie tureckie. Wkrótce jednak Wenecjanom udało się „przechytrzyć” wrogów i zajęli wszystkie miasta na wybrzeżu od Ulcinja do Kotoru, w tym także Budvę.

Jak się okazało, Budvie udało się uniknąć tureckiej okupacji. Wielokrotnie dochodziło do ostrzeliwania miasta przez statki otomańskie, ale tak jak w przypadku Kotoru, Turcy nigdy go nie zdobyli. Głównymi zarządcami miasta byli tzw. “rektorzy”, wybierani spośród Wenecjan, którzy utrzymali się w Budvie aż do upadku Republiki w 1797 roku. Wtedy władzę przejęli Austriacy. Dzięki nim miasto zyskało Cytadelę, która miała chronić Budvę od strony morza, a którą możemy podziwiać do dnia dzisiejszego.

Budvańska Starówka

Stare miasto w Budvie zajmuje bardzo małą powierzchnię. Przechodząc przez jedną z bram, od razu można zauważyć typowy wenecki styl. Zobaczycie tu charakterystyczne malutkie, wąskie uliczki i domy z okiennicami wybudowane z białego kamienia wydobywanego z pobliskich gór. Najpiękniejsze budynki pochodzą z okresu średniowiecza i zostały zaprojektowane w większości przez architektów włoskiego pochodzenia.

Na terenie Starówki znajdują się 3 świątynie warte odwiedzenia. Najstarszą z nich jest Kościół św. Jana, który został wybudowany w VII wieku i aż do czasu zniesienia biskupstwa budvańskiego (nastąpiło to na początku XIX wieku) pełnił rolę katedry. Kolejna świątynia pochodząca z 840 roku to Bogorodicna crkva (Kościół Bogurodzicy), znany również pod włoską nazwą Santa Maria in Punta. Ostatnia ze świątyń – Kościół pod wezwaniem Świętej Trójcy – została zbudowany dopiero w 1804 roku, w czasach Cesarstwa Austriackiego. Atrakcją turystyczną, która cieszy się dużym zainteresowaniem, jest spacer po dobrze zachowanych weneckich murach miejskich okalających Starówkę.

Sveti Stefan

Niecałe 10 km na południowy-wschód od Budvy znajduje się najbardziej interesujące miejsce na czarnogórskim wybrzeżu. Błękitne morze obmywa skalistą wysepkę, na której stoją stłoczone kamienne domki. Właściwie jest to półwysep połączony z lądem piaszczystą mierzeją z kamienną podmurówką. Tę wyjątkową lokalizację na początku XV w. wybrał dla siebie ród Paštrović, którego członkowie wzbogacili się po zwycięskiej bitwie morskiej z Turkami w Boce Kotorskiej. Pierwsze dokumenty wymieniające osadę pochodzą z 1442 r. Początkowo na wysepce wzniesiono tylko dwanaście domów, po jednym dla każdej rodziny rodu Paštrović i otoczono je murami obronnymi.

Stopniowo domostw przybywało, aż powstałe miasteczko zajęło całą wysepkę. Paštroviciowie zamieszkiwali ją do lat 50. XX w. W 1960 r. urządzono tu ekskluzywny hotel, a domki Paštroviciów przerobiono na apartamenty, w których wypoczywali m.in. członkowie europejskich rodów królewskich czy gwiazdy, takie jak Sophia Loren, Kirk Douglas i Sylvester Stallone. Spacer po labiryncie wąskich uliczek, między małymi domkami, to prawdziwa przyjemność. Stoją tu również trzy cerkiewki: najstarsza św. Stefana z XV w. została wzniesiona na najwyższej skale wysepki. Druga świątynia pod tym samym wezwaniem pochodzi z 1894 r.. Niewielki Kościółek Przeobrażenia z 1693 roku znajduje się niedaleko od wejścia na teren miasteczka.

Na chwilę obecną (z powodu prac restauratorskich) wysepka nie jest dostępna dla turystów.

Kotor – z widokiem na fiord

W 168 r. p.n.e. na terenach dzisiejszego Kotoru została założona pierwsza osada, która nosiła nazwę Akurion. Podczas panowania Rzymian nazwa została zmieniona na Acruvium, natomiast kiedy osada przeszła pod władzę Bizancjum, przyjęła nazwę Dekaderon. W średniowieczu na te tereny wkroczyli Słowianie i zmienili nazwę na Catarum, Catera – dzisiejszy Kotor.

Mury Kotoru

Rozwój miasta nastąpił pod koniec XII wieku, kiedy wybrzeże Czarnogóry zdobyło królestwo serbskie, w którym panowała dynastia Nemanjiciów. Wówczas Kotor zyskał szeroką autonomię i stał się ośrodkiem handlowym do którego przybywały liczne karawany. W 1389 roku po przegranej bitwie na Kosowym Polu państwo serbskie straciło wpływy nad terenami dzisiejszej Czarnogóry i Kotor pozostał bez ochrony. Na krótki okres czasu władzę przejęły rządy królów chorwacko-węgierskich, a później bośniackich. Na początku XV stulecia Kotor uniezależnił się, tworząc niepodległą republikę.

W 1420 r. ciągłe ataki ze strony Turków zmusiły władze miasta, aby zwróciły się do Wenecjan z prośbą o protektorat. Pod panowaniem “Najjaśniejszej Republiki” Kotor pozostał aż do 1797. Wenecjanie wybudowali łańcuch murów obronnych, który prowadził ze wzgórza aż do samego morza i okazał się nie do zdobycia nawet dla Turków. Długość murów wynosi 4,5 km, wysokość dochodzi do 20 m, a szerokość waha się od 2 a 15 m. Dzięki tym murom Kotor jest (obok Budvy) jedynym miastem na wybrzeżu Czarnogóry niezdobytym przez turecką armię.

Burzliwa historia miasta

Podczas panowania Wenecji w mieście rozwijała się również architektura wewnątrz murów, ale niestety w latach 1537, 1563, 1667 i 1729 miasto niszczyły silne trzęsienia ziemi. Po upadku Wenecji pojawili się Austriacy i uznali zatokę za idealny wojskowy port dla swojej floty. Nieco zamieszania wprowadziły wojny napoleońskie, podczas których miasto przechodziło z rąk do rąk (rosyjskich, francuskich, czarnogórskich), aby w ostateczności w 1814 roku ponownie Austriacy powrócili i pozostali na terenach Kotoru aż do końca I wojny światowej. 

W 1918 roku Kotor i cała Czarnogóra stała się częścią Jugosławii. Podczas II wojny światowej miasto okupowali najpierw Włosi, a później Niemcy. Wyzwolenie nastąpiło 21 listopada 1944 r. Kotor w swojej niedalekiej przeszłości jeszcze raz został zniszczony, tym razem w wyniku silnego trzęsienia ziemi (7,3 stopnia w skali Richtera). Uszkodzonych zostało około 600 zabytków i większość starej części miasta, która później została odbudowana. W tym samym roku UNESCO umieściło Kotor na liście Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego.

Stare Miasto w Kotorze

Na samą Starówkę można wejść przez trzy bramy. Zwiedzanie najlepiej zacząć przy głównym wejściu od strony portu. Mijając bramę wchodzi się na największy plac Starówki – Trg oružja lub Trg Oktobarske revolucije (Plac Broni), gdzie stoi wieża zegarowa z 1602 roku. Pod wieżą znajdziecie nietypowy pręgierz ze szczytem w kształcie piramidy – w okresie średniowiecza byli na nim wieszani przestępcy. 

Idąc dalej dochodzi się do Placu Braterstwa i Jedności (Trg bratstva i jedinstva), na którym dominuje romańsko-bizantyjska Cerkiew św. Łukasza z 1195 r. Nawę przykrywa kopułka, a wewnątrz znajduje się piękny ikonostas z końca XII w.

Najbardziej interesującym kościołem w Kotorze jest Katedra św. Trifuna – jedna z najstarszych romańskich świątyń nad Adriatykiem. Została zbudowana w 1116 roku. Fasadę od strony placu obejmują dwie czworoboczne wieże. Wnętrze to trójnawowa bazylika z ciekawie złączonymi kolumnami oddzielającymi nawy. Warto też zobaczyć katedralny skarbiec, który zawiera m.in. tryptyk Girolama de Santacroce, wczesnochrześcijański sarkofag, wiele złotych i srebrnych rekwizytów liturgicznych oraz krzyż, którym jeden z papieży błogosławił wojska Jana Sobieskiego przed rozpoczęciem bitwy.

Perast – szkoła morska

Od najwcześniejszych lat swojego istnienia Perast był zwrócony w stronę morza. Już w 1336 roku posiadał stocznię, która działała do początku XIX wieku. Prawa miejskie otrzymał w 1580 roku i utrzymał ten status do 1950 roku. Największy rozwój Perastu przypadł na XVII i XVIII wiek, kiedy na morzach całego świata pływało tysiące statków zbudowanych w tym mieście. W związku z tym, że w Peraście znajdowała się jedna z najbardziej znanych szkół morskich, sam car Piotr Wielki wysyłał tam synów zamożnych rodzin, aby zdobywali doświadczenie przy boku znanego matematyka i marynarza Marka Martinovića. Historyczne księgi informują, że w latach 1697-1698 na statku Martinovića, pływało aż 17 rosyjskich książąt.

Rzut kogutem

Swój rozwój Perast zawdzięcza morzu, a najbardziej monumentalne budowle miasta pochodzą właśnie z okresu XVIII wieku. Plan Perastu jest bardzo prosty – jedna, długa ulica biegnie przez całe miasto wzdłuż wybrzeża, a od niej odchodzą schody, które prowadzą do górnej części. W samym centrum znajduje się plac, na którym dominuje Kościół św. Mikołaja ze swoją imponującą wieżą zegarową wysokości 55 metrów. Według planów miała to być trójnawowa świątynia, która nigdy nie została ukończona z powodu braku pieniędzy. Dzisiaj, w prezbiterium i zakrystii znajduje się biblioteka z bogatymi zbiorami oraz muzeum.

Obecny kościół pochodzi z XVII wieku, a ostatnią dobudowaną jej częścią jest przepiękna dzwonnica z 1691 roku. Na zachodniej ścianie świątyni znajduje się tablica z tekstem wyrytym w narodowym języku wspominającym zwycięstwo wojsk Perastu przeciw liczniejszej armii tureckiej dnia 15 maja 1654 roku. Na pamiątkę tego wydarzenia do dnia dzisiejszego, każdego roku,15 maja odbywa się tzw. „Rzucanie koguta”. To święto które ma symbolizować ducha waleczności i mądrości, jakim wtedy wykazali się mieszkańcy miasta.

Pałace i świątynie

Oprócz Kościoła św. Mikołaja, Perast posiada jeszcze 17 innych świątyń. Jedną z bardziej interesujących jest Cerkiew św. Anny, która znajduje się w górnej części miasta, z pięknymi freskami Tripo Kokolja. Centrum Perastu słynie również z monumentalnych pałaców, które w większości zostały opuszczone i dzisiaj są zaniedbane. Świadczą one jednak o złotym okresie miasta.

Pałac Bujovića został wybudowany pod koniec XVII wieku i jest najlepszym przykładem architektury renesansowo-barokowej. Właściciel pałacu był bardzo znanym marynarzem. Legenda głosi, że był bardzo dumny ze swojego, olbrzymiego domu. Kiedy na pytanie Bujovića, czy może wybudować jeszcze ładniejszy pałac od tego, główny architekt odpowiedział, że tak – właściciel w napadzie złości zrzucił go z dachu do morza. Dzisiaj w tym obiekcie znajduje się muzeum miasta Perest z licznymi eksponatami, dokumentami oraz zdjęciami, które świadczą o bujnej historii tej osady.

Herceg Novi – port morski

Herceg Novi został założony w 1382 roku przez bośniackiego króla Tvrdko I Kotromanića. Początkowo nosił nazwę św. Stefan albo Castelnuovo. Życzeniem Tvrdka było, aby Bośnia posiadała własny port morski i nie była dłużej uzależniona w handlu od Dubrownika. Dlatego mieszkańcy dokonali blokady miasta i zmusili bośniackiego władcę, aby uznał monopol Dalmatyńczyków na handlu solą. Po śmierci Tvrdka, wojewoda Sandalj Hranić Kosacza otrzymał miasto Herceg Novi w spadku. Od tego momentu miasto z dużym sukcesem zajmowało się handlem różnego rodzaju wyrobami.

Herceg św. Sawy

Swoją dzisiejszą nazwę miejscowość otrzymała w czasach panowania siostrzeńca wojewody Kosacza, hercega (stopień szlachecki w ówczesnej Bośni) świętego Sawy – Stjepana Vukczića Kosacza. Wtedy to Herceg Novi przeżywał swój największy rozkwit. Turcy zdobyli miasto w 1482 roku i z krótką przerwą w latach 1538-1539, kiedy przejęli je Hiszpanie, władali nim przez prawie dwa wieki do 1687 roku. Po okresie panowania tureckiego na terenach miasta pojawiły się różne narody, które pozostawiły głębokie ślady w historii i kulturze tego regionu. 

Wojny Światowe

Kolejnym okupantem byli Wenecjanie utrzymujący się przy władzy aż do upadku republiki w 1797 roku. Od tego momentu dochodziło do kolejnych częstszych walk o panowanie nad miastem. Rezultatem pokoju w Campo Formino z 1797 roku było przyznanie Herceg Novi Austriakom, którzy utrzymali się tam do 1806 roku. Na kolejny rok władzę przejęli Rosjanie, a w okresie napoleońskim (po Pokoju Tylżyckim w 1807 r.) do miasta wkroczyli Francuzi, którzy z kolei oddali Herceg Novi w 1814 roku Austriakom. Cała zatoka Boka Kotorska była we władzy Cesarstwa Austro-Węgierskiego, aż do końca I Wojny Światowej. Królestwo Czarnogóry przez cały okres wojny próbowało wyrwać miasto z rąk austriackich, przeprowadzając wielokrotne bombardowanie Herceg Novi z okolicznych wzgórz Lovćen. Wojsko serbskie wkroczyły do zatoki 7 listopada 1918 roku.

Po zakończeniu I wojny światowej dochodzi do połączenia Serbów, Chorwatów i Słoweńców i stworzenia wspólnego państwa zwanego Królestwem SHS, a później Jugosławią. W jej skład, od roku 1923 wszedł również region Boki Kotorskiej.

W czasie II Wojny Światowej, po kapitulacji Jugosławii, Herceg Novi był okupowany przez Włochów, a później przez Niemców. Ponownie wyzwolony został dnia 28 października 1944 roku i od tego momentu wszedł w skład Socjalistycznej Republiki Czarnogóry.

Co warto zobaczyć w Herceg Novi?

  • Trg Herceg Stjepana to główny plac Starówki, popularnie zwany Belavista, na którym między palmami stoi cerkiew św. Michała Archanioła (lub po serbsku Arhandjela Mihajla), która została założona w latach 1900-1910 w stylu serbsko-bizantyjskim.
  • Wieża zegarowa znana jako Sahat kula z 1667 r to kolejny wart uwagi zabytek w Herceg Novi. Jej górna ośmiokątna część zwieńczona jest blankami, przez co przypomina figurę szachową. Na dole znajdują się schody króla Tvrtko, które schodzą do najbardziej popularnego placu Nikole Đurkovića.
  • Kanli Kula została skonstruowana w 1487 roku przez Turków. Budowla broniła miasto od strony lądu, służyła również jako więzienie. Po II wojnie światowej jej wnętrze zaadaptowano na letni amfiteatr pod otwartym niebem z 1200 miejsc.
  • Forteca Forte Mare razem z cytadelą broniła miasto od strony morza. Zbudowali ją Turcy na przełomie XV i XVI wieku. Później została ona rozbudowana przez Wenecjan. Od Forte Mare prowadzą schody do plaży i portu.
  • Twierdza Španjola znajduje się na wzgórzu ponad miastem. Została skonstruowana podczas krótkiego panowania Hiszpanów w 1538 roku. Twierdza ma kształt kwadratu z czterema narożnymi bastionami, a z jej murów roztacza się przepiękny widok na miasto i zatokę.

Cetinje – stolica w górach

Początki dzisiejszego miasta Cetinje związane są z władcą Zety Ivanem Crnojevićem. W drugiej połowie XV wieku, po przegranych bitwach z Turkami i utracie terenów wraz ze starą stolicą państwa – Żabljakiem, Crnojević został zmuszony do znalezienia odpowiedniego miejsca dla swojego dworu. Wybrał górzysty teren w masywie Lovćen niedostępny dla wojsk otomańskich, co miało mu zapewnić spokój i schronienie. W 1482 roku wybudował skromny pałac oraz klasztor Bogurodzicy, a miejscowość nazwał Cetinje, od nazwy małej rzeki, która tam przepływała. Monastyr w późniejszym czasie stał się siedzibą metropolii Zetskiej.

Ciągłe walki z Turkami doprowadziły do trwającej dwa wieki stagnacji w rozwoju miasta. Jak się okazało, ulokowanie nowej stolicy w górach nie do końca dało schronienie przed armią otomańską – Cetinje wielokrotnie było przez nich zdobywane, grabione i palone. Najtragiczniejszy w skutkach pożar miał miejsce w 1692 roku, kiedy to Turcy zniszczyli zbudowany przez Crnojevića klasztor.

Rozwój miasta

Dopiero, gdy na tronie władyków czarnogórskich zasiadł ród Petrovićów, miasto zaczęło się rozrastać. Pierwszy z władców, Danilo, na miejscu starego dworu Crnjanskiego wybudował słynny monastyr. Jednakże największe zmiany zaszły w czasach najwybitniejszego z nich – Petra Petrovicia Njegosza. Zostało wtedy wzniesionych wiele nowych budynków, a wśród nich słynna Biljarda z 1838 roku.

Po odzyskaniu niepodległości (rok 1878) Cetinje przeobraziło się w małą metropolię. Nowy władca, późniejszy car Mikołaj I, zlecił konstrukcję nowego dworu (dzisiaj muzeum), pierwszego w mieście szpitala, hotelu oraz – w momencie kiedy inne mocarstwa uznały istnienie nowego państwa Czarnogóry – kilkunastu ambasad. Wybudowane na bardzo małej przestrzeni, w niedalekiej odległości jedna od drugiej, a jednocześnie każda w innym stylu architektonicznym tworzą unikalny charakter dzisiejszego miasta.

Stolica po raz drugi!

Po I wojnie światowej, kiedy Czarnogóra weszła w skład nowego państwa – Królestwa SHS, Cetinje straciło rangę stolicy i nie rozwijało się już tak szybko, jak to miało miejsce na przełomie wieków. Jeszcze gorsze dla miasta okazały się wydarzenia po II Wojnie Światowej kiedy w dopiero co wyzwolonej Czarnogórze nową stolicą została dzisiejsza Podgorica (wtedy Titograd). Duża liczba osób opuściła Cetinje w poszukiwaniu pracy i lepszych warunków do życia.

W ostatnich latach miasto zaczęło ponownie rozkwitać – władze Czarnogóry nadały Cetinje status stolicy (Podgorica jest wyłącznie stolicą administracyjną). Również coraz więcej turystów przyjeżdża do tej uroczej miejscowości, aby podziwiać przepiękne zabytki – Monastyr, Nowy Dwór oraz Biljardę. Miłośnicy sztuki znajdą tutaj dużą liczbę muzeów i galerii, wśród których należy wymienić przede wszystkim; Muzeum Historyczne, Muzeum Etnograficzne, Państwowe Muzeum Czarnogóry, czy wspomniane już wcześniej Muzeum Njegosza.

Monastyr Ostrog – miejsce cudów

Klasztor Ostrog jest chyba jedynym kulturalno-historycznym i jednocześnie religijnym zabytkiem w Czarnogórze, który znają nie tylko chrześcijanie, ale również wyznawcy islamu. Jest to miejsce, które rocznie odwiedza ponad milion osób – zarówno wiernych, jak i turystów. Celem pielgrzymów wyznania prawosławnego, katolickiego i islamu jest nawiedzenie relikwii założyciela tego monastyru – św. Vasilije Ostroškog.

Według podań Święty przybył na tereny Czarnogóry w drugiej połowie XVII wieku, uciekając przed Turkami z miejscowości Trebinje (dzisiejsza Bośnia). Wraz z innymi mnichami postanowił wybudować w niedostępnym dla wrogów miejscu nowy klasztor. Wybrał masyw górski (tzw. Ostroških Greda) i w 1666 roku na wysokości 960 m n.p.m. uroczyście otworzył górny monastyr. Dzisiaj można zwiedzać również nowszy, dolny klasztor pw. Św. Trójcy, który został wybudowany w 1824 roku i znajduje się na wysokości 630 m n.p.m. Obok niego znajduje się również konak z 1742 roku.

Kult Vasilije rozpoczął się już siedem lat po śmierci założyciela klasztoru, kiedy wierni znaleźli ciało Świętego w nienaruszonym stanie. Sarkofag wraz z relikwiami został umieszczony w specjalnie wybudowanej kaplicy górnego klasztoru (cerkiew Vavedenja Bogorodice). W dniu dzisiejszym wierni składają swoje prośby i podziękowania za cuda, które miały miejsce dzięki wstawiennictwu św. Vasilija Ostroškog.

Kompleks klasztorny Monastyru Morača

Monastyr Morača jest jednym z najbardziej monumentalnych, prawosławnych zabytków Czarnogóry z okresu średniowiecza. Został ufundowany w 1252 roku przez Stefana, syna króla Vukana i jednocześnie wnuka Nemanji, o czym informuje napis nad drzwiami na wysokości zachodniego portalu. Monastyr położony jest w przepięknej okolicy, na prawym brzegu rzeki Morača, w najszerszej części kanionu o tej samej nazwie.

Kompleks klasztorny składa się z głównej Cerkwi Zaśnięcia Bogurodzicy, małego Kościoła św. Mikołaja oraz zabudowań tzw. Konaku (konak to miejsce, gdzie na co dzień żyją zakonnicy). Cały monastyr jest otoczony wysokim murem, przez który do wnętrz prowadzą dwie bramy.

Główna cerkiew jest świątynią jednonawową, wybudowana w stylu raškim, z okrągłą absydą oraz wysoką kopułą. W odróżnieniu od innych cerkwi na wybrzeżu kraju, jej ściany są otynkowane. Portal nad drzwiami, przez które wchodzi się do świątyni został zaprojektowany w stylu romańskim.

Bezcenne freski

Poza architekturą, bardzo ważną i interesującą cechą monastyru są freski, które pochodzą z XIII wieku i uważane są za arcydzieło szkoły raskiej. 11 monumentalnych kompozycji przedstawia życie proroka Iliasza. Do dnia dzisiejszego zachowała się tylko niewielka część fresków. Niestety większość z nich zniszczona została przez armię turecką, która w pierwszej połowie XVI wieku zrabowała monastyr.

Klasztor został spalony w 1505 roku i najprawdopodobniej był opuszczony aż do roku 1565 roku (lub nawet do 1570 roku), kiedy to został odbudowany przez igumanów Tome i Vukića Vučetića. Zdobienie świątyni trwało do końca XVI i początku XVII wieku. W monastyrze Morača doszło do wielu ważnych wydarzeń w kościele prawosławnym. W 1608 roku za sprawą patriarchy Jovana odbył się tutaj sobór cerkwi serbskiej.

Ostatni napad Turków na klasztor miał miejsce 11 czerwca 1877 roku, kiedy to iguman Mitrofan ban osobiście prowadził batalion, który bronił murów monastyru. Dzisiejszy wygląd klasztoru pochodzi z 1935 roku kiedy dokonano ostatnich ważnych zmian architektonicznych.

Zobacz też

Natura w Czarnogórze

Tradycje w Czarnogórze

Zabytki w Macedonii